Co z tą śmiercią?

Co z tą śmiercią?

W związku z tym, że ostatnio na moim instagramie (https://www.instagram.com/italo_polacca/) tworzę serię codziennych stories o słówkach, które pojawiły się we włoskim z uwagi na aktualną sytuację związaną z Covid-19, postanowiłam zostawić pozostawić po tej akcji ślad również tutaj.

Skłoniło mnie do tego słówko śmiertelność, czyli letalità.

Czy gdyby ktoś was zapytał jak będzie śmiertelność po włosku, to czy pierwsza wasza myśl nie byłaby powiązana z la morte – śmierć? No właśnie…

To czy ta mortalità w ogóle istnieje czy można jej używać jako synonimu słowa letalità?

Zacznijmy od pocztku, czyli od śmierci.

La morte, czyli śmierć pochodzi od łacińskiego mors mortis.

Rzeczowniki i przymiotniki włoskie rozwinęły swoją formę na podstawie łacińskiego biernika (caso accusativo).

mors mortis  Acc. mortem ->  ital. Morte

Przymiotnikiem, stworzonym od naszej łacińskiej śmierci, będzie mortalis – śmiertelny.

Jeśli pójdziemy krok dalej to od mortalis stworzymy rzeczownik mortalitas – śmiertelność, od którego pochodzi mortalità, którą przetłumaczymy na język polski jako umieralność.

Z umieralnością, a raczej współczynnikiem umieralności, mają do czynienia osoby zajmujące się demografią czy statystyką. Licząc il tasso di mortalità należy podzielić liczbę zgonów przez średnią liczbę ludności.

Skoro wyjaśniliśmy sobie czym jest la morte, la mortalità, to przychodzi czas na słówko letalità, czyli po polsku śmiertelność. I ponownie il tasso di letalità, liczba zgonów z powodu danej choroby przez liczbę chorych, będzie tematem zainteresowań demografów.

A co nas zwykłych codziennych użytkowników języka włoskiego powinno interesować? Letale i mortale.

LETALE

1.Letale według słownika Zingarelli znaczy “mortale, che provoca la morte” – śmiertelny, który powoduje śmierć

la malattia letale – śmiertelna choroba

gli effetti letali – skutki letalne lub śmiertelne

l’iniezione letale – śmiertelny/zabójczy zastrzyk

il colpo letale – śmiertelny cios

MORTALE

1.Mortale znaczy “soggetto a morire” – podlegający śmierci.

il corpo mortale – śmiertelne ciało, czasami tłumaczone również jako ziemskie

gli uomini sono mortali – ludzie są śmiertelni

2. Kolejną z definicji jest opcja mortale = umano, proprio dell’uomo – czyli to co ludzkie

La vita umana – życie ludzkie

3. Mortale = di morte, tipico della morte – związane ze śmiercią, typowe dla śmierci

il pallore mortale – śmiertelna bladość

il peccato mortale – grzech śmiertelny – według wiary katolickiej prowadzi do śmierci duszy

4. Ostatnia z definicji mortale wskazuje, że w jakiejś części mortale jest synonimem letale, czyli może określać to co powoduje śmierć:

la ferita mortale – śmiertelna rana

il duello mortale – walka na śmierć i życie / śmiertelny pojedynek

il nemico mortale – śmiertelny wróg

l’offesa mortale – śmiertelna obraza

Na sam koniec dodam śmiertelny wypadek, który może określać zarówno przymiotnik mortale (un incidente mortale), ale na pewno w tym kontekście znajdziecie rownież przymiotnik fatale (un incidente fatale).

P.S. Pamiętajcie, że wypadek przy pracy to nie będzie incidente, tylko infortunio.

L’infortunio sul lavoro – wypadek przy pracy/w miejscu pracy

un’assicurazione malattia-infortunio-decesso – ubezpieczenie od nieszczęśliwych wypadków i śmierci

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Powrót do góry